การตระหนักรู้ในตนเอง คือ การตื่นขึ้นของพลังกุณฑาลินีในช่องกลางของศูนย์พลัง ทะลุจักราทั้งหก ขึ้นไปจาก ปลายกระดูกสันหลังจนถึงส่วนบนของศีรษะ (กระหม่อม) เป็นพลังนุ่มนวลเปรียบเสมือนน้ำพุ แห่งความเย็น กระหม่อมในภาษาอังกฤษคือ fontanell bone ซึ่งคำว่า fontanell มีความหมายว่า น้ำพุเล็กๆ ที่แสดงให้เห็นว่า มีความรู้เกี่ยวกับปรากฏการณ์การตระหนักรู้ในตนเองมาตั้งแต่ครั้งโบราณกาล

การแสดงตัวของพลังกุณฑาลินีเรียกว่า "ไวรเบรชั่น" ซึ่งในภาษาสันสกฤตเรียกว่า "ไชยทันยะ" ท่านศรีมาตาจีกล่าวว่า "ไชยทัยยะ(หรือไวรเบรชั่น)คือพลังที่รวมพลังทางกายภาพ ความคิด อารมณ์และศาสนาของตนเองเข้าไว้ด้วยกัน"